Cremes y Menedemo

Ch. Quamquam haec inter nos nuper notitia admodumst1 
(inde adeo quod agrum in proxumo2  hic mercatus es)
nec rei fere sane amplius quicquam fuit,
tamen vel virtus tua me vel vicinitas,
quod ego in propinqua parte amicitiae puto,
facit ut te audacter moneam et familiariter
quod mihi videre praeter aetatem tuam
facere et praeter quam res te adhortatur tua.
nam pro deum atque hominum fidem quid vis tibi aut
quid quaeris? annos sexaginta natus es3 
aut plus eo, ut conicio; agrum in his regionibus
meliorem neque preti maiori' nemo habet;
servos compluris: proinde quasi nemo siet,
ita attente tute illorum officia fungere.
numquam tam mane egredior neque tam vesperi
domum revortor quin te in fundo conspicer
fodere aut arare aut aliquid ferre denique.
nullum remitti' tempu' neque te respicis.
haec non voluptati tibi esse sati' certo scio. at
enim dices "quantum hic operi' fiat paenitet."
quod in opere faciundo operae consumis tuae,
si sumas in illis exercendis, plus agas.
Me. Chreme, tantumne ab re tuast oti tibi 
aliena ut cures ea quae nil ad te attinent?
Ch. homo sum: humani nil a me alienum puto.
vel me monere hoc vel percontari puta:
rectumst ego ut faciam; non est te ut deterream.
Me. mihi sic est usu'; tibi ut opu' factost face.
Ch. an quoiquamst usus homini se ut cruciet? Me. mihi.
Ch. si quid laborist nollem. sed quid istuc malist?
quaeso, quid de te tantum meruisti? Me. eheu!
Ch. ne lacruma atque istuc, quidquid est, fac me ut sciam:
ne retice, ne verere, crede inquam mihi:
aut consolando aut consilio aut re iuvero.
Me. scire hoc vis? Ch. hac quidem causa qua dixi tibi.
Me. dicetur. Ch. at istos rastros interea tamen
adpone, ne labora. Me. minime. Ch. quam rem agis?
Me. sine me vocivom tempum nequod dem mihi
labori'. Ch. non sinam, inquam. Me. ah non aequom facis.
Ch. hui tam gravis hos, quaeso? Me. sic meritumst meum.
Ch. nunc loquere. Me. filium unicum adulescentulum
habeo. ah quid dixi habere me? immo habui, Chreme;
nunc habeam necne incertumst. Ch. quid ita istuc? Me. scies.
est e Corintho hic advena anu'4  paupercula;
eius filiam ille amare coepit perdite,
prope iam ut pro uxore haberet: haec clam me omnia. 
ubi rem rescivi, coepi non humanitus
neque ut animum decuit aegrotum adulescentuli
tractare, sed vi et via pervolgata patrum.
cotidie accusabam: "hem tibine haec diutius
licere speras facere me vivo patre,
amicam ut habeas prope iam in uxoris loco?
erras, si id credis, et me ignoras, Clinia.
ego te meum esse dici tantisper volo
dum quod te dignumst facies; sed si id non facis,
ego quod me in te sit facere dignum invenero.
nulla adeo ex re istuc fit nisi ex nimio otio.
ego istuc aetati' non amori operam dabam,
sed in Asiam hinc abii propter pauperiem atque ibi
simul rem et gloriam armis belli repperi."
postremo adeo res rediit: adulescentulus
saepe eadem et graviter audiendo victus est;
putavit me et aetate et benevolentia
plus scire et providere quam se ipsum sibi:
in Asiam ad regem militatum5 abiit, Chreme.


(TERENCIO. El Atormentador de sí mismo, 53 -115)
(Doble espacio)

     

NOTAS:   1. Aféresis  = Admodum est. Es normal esta forma con elisión de la primera vocal de est en época arcaica.  2. Forma arcaica por proximo. Son muchos los arcaísmos en Terencio. Ténganse en cuenta formas como u por i, como en optumus por optimus, quoi- por qui-, acusativos en -uom por -uum, etc.  3. Fórmula para decir la edad en latín. "con sesenta años"  4. Elisión de la m y s final en latín es habitual en Terencio.  5. Supino en -um con valor final.